Κυπριακό: 46 Χρόνια Διακοινοτικές Συνομιλίες

 Δρ. Νίκος Παναγιωτίδης*

Τον περασμένο Ιούνιο συμπληρώθηκαν 46 χρόνια από τότε που ο Ελληνοκύπριος διαπραγματευτής Γλαύκος Κληρίδης άρχισε διακοινοτικές συνομιλίες με τον Τούρκοκύπριο ηγέτη Ραούφ Ντεκτάς με στόχο την επίλυση της συνταγματικής πτυχής του κυπριακού προβλήματος. 

Το εν λόγω άρθρο επιχειρεί να προβεί σε μια σύντομη αποτίμηση των διακοινοτικών συνομιλιών από το 1968 έως την παρούσα φάση πάντα υπό το πρισμα της επίδρασης των διεθνών και περιφερειακών συσχετισμών στη συνταγματικη πτυχή του Κυπριακού.

Οι συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών που άρχισαν τον Ιούνιο του  1968 διεξάγονταν εντός του πλαισίου του ενιαίου κράτους με κύριο στόχο την επίλυση του συνταγματικού προβλήματος, δηλαδή τη διαπραγμάτευση με την Τουρκοκυπριακή πλευρά των 13 σημείων του συντάγματος που επιχείρησε  να αναθεωρήσει ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος το 1963 με στόχο την βελτίωση των χωριστικών διατάξεων του συντάγματος, τα οποία δημιουργούσαν εμπόδια στην ομαλή λειτουργία του κράτους.

Αν οι διαπραγματεύσεις ευοδώνονταν οι Τουρκοκύπριοι καλούνταν να καταργήσουν τους ντε φάκτο θύλακες που είχαν δημιουργήσει με την βία και καταλάμβαναν το 4.86 τοις εκατό του κυπριακού εδάφους και να επανενταχτούν ως συστατική εθνότητα του κράτους στην κυπριακή έννομη τάξη.

Οι συνομιλίες που  από το 1972 διεξάγονταν με την συμμετοχή δυο εμπειρογνωμόνων συνταγματολόγων από την Ελλάδα και την Τουρκία, τον Μιχάλη Δεκλερή και τον Ορχαν Αλτικανστή προσέκρουσαν στην αξίωση των Τουρκοκυπρίων για ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση τρίτου βαθμού η οποία θα πήγαζε από το κυπριακό σύνταγμα.

Αυτή η αξίωση θεωρήθηκε από την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι θα δημιουργούσε ένα κράτος εν κράτει το οποίο και θα δυναμίτιζε την ενότητα του κράτους. Παρά τις δυσκολίες υπήρξε κάποια πρόοδος στο συγκεκριμένο ζήτημα, αλλά το πραξικόπημα του 1974 και η τουρκική εισβολή τερμάτισαν βίαια τις συνομιλίες. Είχε προηγηθεί το Νοέμβριο  του 1973 ο σχηματισμός υπό τον Μπουλέντ  Ετζεβίτ κυβέρνησης εθνικής ενότητας στην Τουρκία. Ο Ετζεβίτ υπαναχώρησε από το πλαίσιο του διαξαγόμενου διαλόγου κάνοντας λόγο για ομοσπονδιακή λύση στο πρόβημα.

Η Αποδοχή της Ομοσπονδίας

Μετά την προβολή της τουρκικής επεκτακτικής ισχύος και την  ντε φάκτο διχοτόμηση της Κύπρου το καλακαίρι του 1974, οι Τούρκοι αξίωναν πεισματικά την αποδοχή της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Εβρισκόμενοι σε θέση ισχυος ήθελαν να να κατοχυρώσουν σε συνταγματικό επίπεδο τα όσα είχαν πετύχει στην Κύπρο με την προτροπή και κάλυψη ξένων δυνάμεων.

 Αρχικά σε δυο συσκέψεις  στην Αθήνα στις 30 Νοεμβρίου  και την 1^η Δεκεμβρίου 1974  είχε αποφασιστεί ως συμφερότερη λύση, αυτή της πολυφερειακής ομοσπονδίας με τρια καντόνια. Αυτη η λύση  δεν προϋπόθετε την μετακίνηση πληθυσμών.

Τελικά όμως εγκαταλείφθηκε για δύο λόγους: Πρώτον οι Τουρκοκύπριοι που βρίσκονταν στο  Νότο μεταφέρθηκαν στο Βορρά με την βοήθεια της βρετανικής κυβέρνησης και με τις απειλές της Άγκυρας η οποία απειλούσε για εκ νέου απόβαση σε Λεμεσό και Πάφο!  Να σημειώσουμε εδώ ότι 10.000 Τουρκοκύπριοι είχαν καταφύγει στις βρετανικές βάσεις κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής.

 Δεύτερον η τουρκική πλευρά δεν τήρησαν τη συμφωνία της Γ’ Βιέννης (Αύγουστο 1975) και εκδίωξε τους περισσότερους Ελληνοκύπριους από το Νότο.

Από την πλευρά τους, οι Τουρκοκύπριοι απέδειξαν τις προθέσεις τους, όταν στις 13 Φεβρουαρίου 1975 ανακήρυξαν  το “ Ομόσπονδο Τουρκοκυπριακό Κράτος”.

   Αυτές οι εξελίξεις σε συνδυασμό με την ισχυρή πίεση για ομοσπονδιακή λύση και προτροπές του Ελληνα πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή- ότι μόνο με την αποδοχή αυτού του είδους της λύσης οι Μεγάλες Δυνάμεις θα πίεζαν την Τουρκία να δείξει εποικοδομητική στάση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων- οδήγησαν στον Μακάριο να προβεί σε αυτή την μέγιστη και οδυνηρή υποχώρηση.

Τον Ιούνιο του 1975 ο Μακάριος απάντησε θετικά στο μήνυμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή – είχε σταλεί μέσω του Ελληνα πρεσβευτή στην Κύπρο Μιχάλη Δούντα- ότι αποδέχεται ομοσπονδία με δυο περιφέρειες, καθιστώντας σαφές ότι το έδαφος-περιφέρεια που θα είχαν οι Τουρκοκύπριοι υπό τον έλεγχο τους δεν θα ξεπερνούσε το 20-25 τοις εκατό του εδάφους.

Ακολούθησαν οι Συμφωνίες Κορυφής Μακαρίου- Ντεκτάς τον  Φεβρουάριο του 1977. Οι συμφωνίες περιείχαν θετικά στοιχεία αφού διασφαλιζότηταν  η ενότητα του κράτους και τη δημουργία μια ισχυρής κεντρικής κυβέρνησης (1^ο  και 4^ο σημείο). Ωστόσο, το 3^ο σημείο εθετε φραγμούς στο δικαίωμα εγκατάστασης, περιουσίας και ελευθερίας κινήσεων αφού τα άφηνε ανοικτά προς συζήτηση. Ειδικά για το δικαίωμα εγκατάστασης, ο Ραούφ Ντεκτάς είχε καταστήσει σαφές στην πρώτη συνάντηση με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο στις 27 Ιανουαρίου του 1977 ότι  το αποδέχεται μόνο στο βαθμό που δεν αλλοιώνεται ο  χαρακτήρας της ομοσπονδίας.

Παρεμβάσεις Μεγάλων Δυνάμεων και ΟΗΕ  για επίλυση του Κυπριακού 

 Το εμπάργκο που είχε επιβληθεί στην Τουρκία από το Αμερικανικό Κογκρέσσο (5 Φεβρουαρίου 1975) δημιουργούσε προβλήματα στη νοτιανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η ρευστότητα στη Μέση Ανατολή και η κρίση στο Ιράν που οδήγησε στην ανατροπη του Σάχη τον Φεβρουάριο του 1979 υπογράμμιζαν για ακόμη μια φορά την στρατηγική χρησιμότητα της Τουρκίας για τη Νατοϊκη στρατηγική.

Γι’ αυτό οι Ηνωμένες Πολιτείες πρωτοστάτησαν στην άρση του εμπάργκο (Σεπτέμβριο 1978) με την παράλληλη ανάληψη πρωτοβουλίας για επίλυση του Κυπριακού: Το γνωστό Αμερικανικό σχέδιο που  υποβλήθηκε από τις ΗΠΑ με την υποστήριξη του Καναδά και της Βρετανίας.    

  Ο νομικός σύμβουλος του State Department Matthew Nimetz υπέβαλε το Νοέμβριο του 1978 σχέδιο που έμεινε στην ιστορία ως Αγγλοαμερικοκαναδικο σχέδιο, αφού στην προετοιμασία του συνεισέφεραν εκτός από την αμερικανική κυβέρνηση και οι κυβερνησεις της Αγγλιας και του Καναδά.

Σε προεξέχουσα θέση βρίσκονταν η πρόνοια για επιστροφή των Βαρωσίων, κάτι που διαλαμβανόταν σαφώς και στη συμφωνία κορυφής μεταξύ Κυπριανού Ντεκτάς το 1979. Δεν υπήρχε όμως συγκεκριμένος αριθμός για τους πρόσφυγες που θα επέστρεπαν, ενώ η περιοχές που θα δίδόνταν στους Ελληνοκύπριους θεωρούνταν προέκταση της νεκρής Ζώνης.

Οσον αφορά το περιεχόμενο του σχεδίου προνοούσε εγκαθίδρυση χαλαρής κεντρικής κυβέρνησης και πλήθυσμιακή πλειοψηφία για την κάθε κοινότητα στις περιοχές (constituent regions) που θα είχε υπό τον έλεγχο της.

 Στις συνομιλίες που ακολούθησαν τον Ιούνιο του 1979 οι Τούρκοι αξίωσαν την αποδοχή από την ελληνοκυπριακή πλευρά του όρου << διζωνικότητα>>. Η  ελληνοκυπριακή πλευρά συγκατατέθηκε δίνοντας διαφορετικό ορισμό από την τουρκοκυπριακή.

Ο Τουρκοκύπριος διαπραγματευτής Σοϋζάλ κατέστησε ότι για την κοινότητα ο όρος σημαίνει ύπαρξη συνόρων. Οι Ελληνοκύπριοι από την πλευρά τους, αντέτειναν ότι ο όρος διζωνικότητα, σημαίνει δυο περιφέρειες που θα αυτοδιοικούνταν από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. Η διαφορά που ανέκυψε τότε ισχύει μέχρι τις μέρες.

Τα σχέδια που ακολούθησαν, “ Δείκτες Κουεγιάρ, Αύγουστο 1983”, Ενοποιημένο Σχέδιο Συμφωνίας  Απρίλιο 1985” “ Σχέδιο Κουεγιάρ, Μάρτιο  1986”, “ Δέσμη Ιδεών Κουεγιάρ, Ιούλιο 1989 “ Ιδέες Γκάλι, Απρίλιο 1992 ” προνούσαν επίσης την εγκαθίδρυση χαλαρής ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

 Οσον αφορά τη νομοθετική εξουσία, προνοούσαν δυο βουλές, την άνω βουλή όπου τα ποσοστα των δυο κοινοτήτων θα ήταν 50-50 και την κάτω βουλη, όπου θα αντανακλάτο η πληθυσμιακή σύνθεση των δυο κοινοτήτων.

Αναφορικά με  την εκτελεστική εξουσία υπήρχε είτε εκ περιτροπής προεδρία, είτε Ελληνοκύπριος πρόεδρος και Τουρκοκύπριος Αντπρόεδρος. Οι εν λόγω προτάσεις περιβάλλονταν από την αρχή της εποικοδομητικής ασάφειας και δεν αποτελούσαν ολοκληρωμένα σχέδια κατά τη συνήθη πρακτική του δεθνούς δικαίου.

Παραδείγματος χάρην υπηρχε έντονη αμφισημία και διαφωνία από τις δυο πλευρές κατα πόσο θα εγκαθιδρύτεο πραγματικό ομοσπονδιακό σύστημα ( ΕΚ αξίωση) ή αν θα δημοιουργείτα ένα μορφωμα χαλαρής ομοσπονδίας με χαρακτηριστικά συνομοσπονδίας (ΤΚ αξίωση).

Επίσης οι Τούρκοι δεν άνοιγαν τα χαρτιά τους για το εδαφικό. Η στάση τους δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στη διαπραγματευτική διαδικασία αφού το εδαφικό ήταν αλληλένδετο με το προσφυγικό και συνεπως καθόριζε πόσοι πρόσφυγες θα επέστρεφαν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση.

Τα Σχέδια Ανάν

To σχέδιο Ανάν ήταν η πρώτη ολοκληρωμένη πρόταση της διεθνούς κοινότητας (ΟΗΕ, Μεγάλες Δυνάμεις)  για επίλυση του κυπριακού προβλήματος υπό τη μορφή διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο και πολυσέλιδο κείμενο 9 χιλιάδων σελίδων, το οποίο παρείχε  το ρυθμιστικό πλαίσιο (τρία συντάγματα, δεκάδες ομοσπονδιακούς νόμους, συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ του ομόσπονδου κράτους και των πολιτειών κ.α) οι οποίοι και θα καθόριζαν τις κύριες αρμοδιότητες των οργάνων του κράτους και τις μεταξύ τους σχέσεις και αλληλεπιδράσεις.

Το σχέδιο απορρίφθηκε από την πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων γιατί δεν τηρούσε τις βασικές προϋποθέσεις ασφάλειας και δεν θεωρήθηκε ως μια μη βιώσιμη και λειτουργική ρύθμιση. Πιο συγκεκριμένα, οι Ελληνοκύπριοι ανησυχούσαν γιατί η Τουρκία θα συνέχιζε να έχει εγγυητικά δικαιώματα που θα περιλάμβαναν και την ελληνοκυπριακή συνιστώσα πολιτεία, θα συνέχιζε ακόμη και μετά από ενδεχόμενη είσοδο της Τουρκίας στην ΕΕ, να έχει τουρκικα στρατευμάτων στο νησί. Την ίδια ώρα, θα παρέμεναν στην Κύπρο σχεδόν όλοι οι έποικοι.

 Ακόμα πιο ανησυχητικό για την ελληνοκυπριακή πλευρά ήταν το γεγονός ότι δεν υπήρχαν μηχανισμοί επιβολής των συμφωνηθέντων, άρα απουσίαζει ουσιαστική διασφάλιση ότι η Τουρκία θα επέστρεφε στους Ελληνοκύπριους το κατεχόμενο έδαφος.

 Το σχέδιο Αναν επιβεβαίωσε ένα διαχρονικά κανόνα για το κυπριακό: Την διαιώνιση και αντανάκλαση των διεθνών και περιφερειακών συσχετισμών στη συνταγματική πτυχή του προβλήματος. Η εξάρτηση των ΗΠΑ από την Άγκυρα ενόψει του  πολέμου στο Ιρακ το 2003, οδήγησε τον Φεβρουάριο του 2003 στο σχέδιο Ανάν ΙΙΙ το οποίο έγερνε περισοτέρο προς τις αξιώσεις της Τουρκίας.

 Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Αναν παρουσίασε στα δύο μέρη στις 29  Μαρτίου 2004 το 4^οσχέδιο Ανάν, το οποίο προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις και στις δυο πλευρές. Ο επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού επανήλθε δυο μέρες με το 5^ο σχέδιο Ανάν, το οποίο τέθηκε ενώπιον της λαϊκης ετυμηγορία με αποτέλεσμα να απορριφθεί από τους Ελληνοκύπριους με ποσοστό πάνω από 75 τοις εκατό και να εγκριθεί από τους Τουρκοκύπριους με ποσοστο 64.91 τοις εκατό.

Οι πιο πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις

Τόσο η Δέσμη Αρχων που διαλαμβάνεται στη συμφωνία της 8^ης Ιουλίου 2006 που συνομολογήθηκε μεταξύ του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Τάσσου Παπαδοπουλου και του Τουρκοκύπριο ηγέτη Μεχμέτ Αλι Ταλάτ ( σημείο 1), όσο και η κοινή δήλωση της 23^ης Μαϊου του 2008 μεταξύ του τέως προέδρου Δημήτρη Χριστόφια με τον Μεχμέτ Αλι Ταλάτ επαναφέρουν τη δέσμευση της ελληνπκυπριακης πλευράς για λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα για τις δυο πλευρές.

Τα δυο αυτά σημεία, δηλαδή η διζωνικότητα της λύσης και και το ισόνομο καθεστώς διαλαμβάνεται και στην πιο πρόσφατη συμφωνία του Προέδρου Αναστασιάδη με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ντερβίς Ερογλου (σημεία 3 και 4).

Είναι γεγονός ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά με τις δηλώσεις της δυναμιτίζει την εμπιστοσύνη μεταξύ των δυο πλευρών αφού κάνει λόγο για  συνομοσπονδιακής υφής λύσης. Επίσης  ερμηνεύει πολύ διαφορετικά από την ελληνοκυπριακή πλευρά τη διζωνικότητα.  

Ουσιώδες ζήτημα για την όλη διαπραγμάτευση είναι κατά πόσο το νέο μόρφωμα που θα προκύψει θα είναι ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου συνεχιστής της Κυπριακής Δημοκρατίας ή αν θα απο-αναγνωριστεί η Κυπριακή Δημοκρατία και το νέο μόρφωμα που θα προκύψει θα προέλθει από τη συνένωση της με την παράνομη δομή στα κατεχόμενα (Βλ. Παρθενογένεση).

Σε κάθε περίπτωση όμως, αυτά τα θέματα δεν μπορούν να επιλυθούν σε δυο κόλλες χαρτί, αλλά πρεπει να αποτελέσουν αντικείμενο επίπονης και επιδέξιας διαπραγμάτευσης. Ως γνωστό, ισχύει η αρχή <<ότι τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί, αν δεν συμφωνηθούν όλα, σημείο 5  συμφωνίας Αναστασιαδη ‘Ερογλου.>>.

 *Επικεφαλής Γεωστρατηγικού Παρατηρητηρίου Μέσης  Ανατολής- Ανατολικής Μεσογείου (ΓΕΩΠΑΜΕ)

http://infognomonpolitics.blogspot.com/2014/10/46.html#more

Η ιδιόμορφη πορεία του αστεροειδή 2014 OL339 τον κάνει να μοιάζει σαν να είναι σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας

Κάτι που λειτουργεί σαν το φεγγάρι έχει εντοπιστεί κοντά στη Γη, αλλά δεν είναι όλα όπως φαίνονται...

Το αντικείμενο είναι στην πραγματικότητα ένας μεγάλος αστεροειδής μεγέθους 150 μέτρων και ακριβώς όπως ο πλανήτης μας, χρειάζεται περίπου ένα χρόνο για να κάνει μια τροχιά γύρω από τον ήλιο.

Ο αστεροειδής με την ονομασία, 2014 OL339, ο οποίος εντοπίστηκε από τον αστρονόμο Farid Char, μοιάζει με ένα δορυφόρο όταν το βλέπουμε από τη Γη και σύμφωνα με πληροφορίες βρίσκεται κοντά στον πλανήτη για σχεδόν 800 χρόνια.

Αναμένεται να συνεχίσει να βρίσκεται σε «ηχηρή» τροχιά με τον πλανήτη μας για τα επόμενα 165 χρόνια.

Αυτό το είδος της τροχιάς συμβαίνει όταν δύο σώματα ταξιδεύουν σχετικά κοντά μεταξύ τους και αλληλοεπηρεάζονται στο θέμα της βαρύτητας.

Δείτε τις εικόνες:

Κρύσταλλος που «ρουφάει» και αποθηκεύει οξυγόνο από τον αέρα

Κρυσταλλικό υλικό το οποίο μπορεί να δεσμεύει και αποθηκεύει οξυγόνο σε υψηλές συγκεντρώσεις, απελευθερώνοντάς το όταν και όπου απαιτείται, ανέπτυξαν ερευνητές του Syddansk Universitet (University of Southern Denmark).

Το εν λόγω υλικό συνετέθη από την καθηγήτρια Κριστίν Μακένζι και τον μεταδιδακτορικό Τζόνας Σούντμπεργκ, και μπορεί να απορροφά οξυγόνο σε μεγάλες ποσότητες, αποθηκεύοντάς το. «Στο εργαστήριο είδαμε πώς αυτό το υλικό τραβούσε οξυγόνο από τον αέρα γύρω μας» ανέφερε σχετικά η Μακένζι.

Το νέο υλικό είναι κρυσταλλικό και μέσω της χρήσης περίθλασης με ακτίνες Χ οι ερευνητές ήταν σε θέση να μελετήσουν τη διαρρύθμιση των ατόμων στο εσωτερικό του όταν ήταν γεμάτο με οξυγόνο ή άδειο.

Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση του πανεπιστημίου, από μόνο του το γεγονός ότι ένα υλικό μπορεί να αλληλεπιδρά με το οξυγόνο δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς πολλά το κάνουν- χωρίς τα αποτελέσματα να είναι πάντα ευχάριστα (για παράδειγμα, το φαγητό χαλάει όταν εκτίθεται σε οξυγόνο).

Όπως επισημαίνει η Κριστίν Μακένζι, σημαντική διάσταση του νέου υλικού είναι ότι δεν αντιδρά μη αναστρέψιμα με το οξυγόνο- αν και απορροφά οξυγόνο με μια διαδικασία αποκαλούμενης επιλεκτικής χημειορρόφησης. «Το υλικό είναι τόσο αισθητήρας όσο και μέσο αποθήκευσης οξυγόνου- μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για να δεσμεύσουμε, αποθηκεύσουμε και μεταφέρουμε οξυγόνο- σαν μια στερεή, τεχνητή αιμογλοβίνη».

Όπως σημειώνεται, ένας κουβάς με 10 λίτρα από το συγκεκριμένο υλικό είναι αρκετός για να απορροφήσει όλο το οξυγόνο μέσα σε ένα δωμάτιο, ενώ ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του είναι το ότι το υλικό μπορεί να απορροφά και να απελευθερώνει οξυγόνο πολλές φορές χωρίς να χάνει την ιδιότητά του.

«Είναι σαν να βουτάς ένα σφουγγάρι σε νερό, να το σφίγγεις για να φύγει και μετά να κάνεις πάλι το ίδιο ξανά και ξανά» σημειώνει η Μακένζι. Μετά την απορρόφησή του, το οξυγόνο παραμένει αποθηκευμένο μέχρι να χρειαστεί απελευθέρωσή του, η οποία γίνεται μέσω χαμηλής θέρμανσης του υλικού ή υποβολής του σε χαμηλές πιέσεις οξυγόνου.

«Βλέπουμε απελευθέρωση οξυγόνου όταν θερμαίνουμε το υλικό, και παρατηρήσαμε επίσης με την εφαρμογή κενού. Αναρωτιόμαστε επίσης εάν το φως μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ʽδιακόπτηςʼ για το υλικό προκειμένου να απελευθερώνει οξυγόνο- αυτό έχει προοπτικές στον αναπτυσσόμενο τομέα της τεχνητής φωτοσύνθεσης» αναφέρει σχετικά η επιστήμονας.

Το βασικό στοιχείο του νέου υλικού είναι το κοβάλτιο, το οποίο του δίνει τη μοριακή και ηλεκτρονική δομή που απαιτείται για την απορρόφηση οξυγόνου από το περιβάλλον. «Ο μηχανισμός αυτός είναι γνωστός από όλα τα πλάσματα που αναπνέουν στη Γη: οι άνθρωποι και πολλά άλλα είδη χρησιμοποιούν σίδηρο, ενώ άλλα ζώα, όπως τα καβούρια και οι αράχνες, χρησιμοποιούν χαλκό. Μικρές ποσότητες μετάλλων είναι απαραίτητες για την απορρόφηση οξυγόνου, οπότε δεν είναι εντελώς έκπληξη να βλέπουμε αυτή την επίδραση στο νέο υλικό μας» εξηγεί η Μακένζι.

Διαφορετικές εκδόσεις του υλικού μπορούν να δεσμεύουν οξυγόνο σε διαφορετικές ταχύτητες, ανοίγοντας τον δρόμο για συσκευές που απορροφούν ή/ και απελευθερώνουν οξυγόνο υπό διαφορετικές συνθήκες.

Όταν το υλικό είναι γεμάτο με οξυγόνο, μπορεί να συγκριθεί με μία δεξαμενή που περιέχει καθαρό οξυγόνο υπό πίεση- η διαφορά είναι ότι, όπως διευκρινίζει η επιστήμονας, το εν λόγω υλικό μπορεί να κρατήσει το τριπλάσιο οξυγόνο. Κάτι τέτοιο θα ήταν χρήσιμο για ασθενείς με προβλήματα στους πνεύμονες, ή ακόμα και δύτες που δεν θα χρειάζεται να μεταφέρουν μπουκάλες, καθώς θα αντλούν οξυγόνο από το περιβάλλον τους (νερό ή αέρα).

Πηγή: naftemporiki.gr

Βίοι παράλληλοι: Σημερινή Αμερική και Αθηναϊκή Δημοκρατία του 5ου αιώνα π.Χ.

«τα εγγύτατα της ξυμπάσης γνώμης… »                           

[Θουκυδίδης 1.22]

Βίοι παράλληλοι: Σημερινή Αμερική και Αθηναϊκή Δημοκρατία του 5ου  αιώνα π.Χ.

Του Χρίστου Κράππα

Εδώ και πολλά χρόνια, περίπου 70, από τον πόλεμο και μετά, οι ελπίδες του λαού της πολύπαθης χώρας μας, κρέμονται από το εκλογικό αποτέλεσμα των Η.Π.Α. Σχόλια διάφορα, προβλέψεις, αναλύσεις και κρίσεις υπέρ της μιας ή της άλλης παράταξης εκ των δύο ανταγωνιστών, Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών βλέπουν το φως της δημοσιότητας σχεδόν σε καθημερινή βάση. Η εκλογικευμένη αυτή μέριμνα των «αναλυτών», είναι δικαιολογημένη ή ευέλπιδη προσμονή;

Για να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα, αλλά και για να πάρουμε, θέση στάση απέναντι σ’ αυτά τα φληναφήματα – διότι περί αυτού πρόκειται – αρκεί η γνώση και τα βαθύτερα διδάγματα της ιστορίας μας, που με τόσο κόπο και περισσή επιμέλεια μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας. Και το πλέον ευτράπελο της όλης υπόθεσης είναι, πως γι’ αυτούς που μιλάμε, γνωρίζουν πολύ καλύτερα από μας αυτά που εμείς οφείλαμε πρώτιστα να γνωρίζουμε. Και το πιο σημαντικό είναι πως, τα πρόσωπα  που φαίνονται και ακούγονται, κατέχοντα δημόσια αξιώματα, είναι υπάλληλοι μιας ομάδος αργυραμοιβών που κατέχουν τον μισό πλούτο της υφηλίου που είναι οι πραγματικοί κυβερνήτες και φιλοδοξούν να καταστούν παγκόσμιοι κυβερνήτες με την Νεα Τάξη Πραγμάτων. Αποτελούν την παρεκτροπή του ανθρώπινου είδους. Είναι σαν τον « Άδη», ο οποίος, «ουκ είπεν ποτέ αρκεί». (Μέγας Βασίλειος)

Εμείς πρώτοι εφεύραμε το «εμπάργκο» με το Μεγαρικό ψήφισμα. Εμείς πρώτοι τους «ναυτικούς αποκλεισμούς» στη Σάμο το 441 π.χ. Εμείς, δηλαδή, η Αθήνα του Ε’ αιώνα π.χ., μετατρέψαμε μια ομοσπονδία αυτόνομων συμμάχων, σε μια αυτοκρατορία με άτεγκτο εξουσιαστή την Αθήνα: «την τε αρχήν εγκρατεστέραν κατεστήσαντο» (Θουκ. Α’ 118). Και ο Θουκυδίδης δεν είναι επιπόλαιος. Η κάθε λέξη που χρησιμοποιεί έχει βάρος και το ανάλογο αντίκρισμα. Ξεκινά την ιστορία του με την ομάδα λέξεων: «ηγείσθαι», «ξύμμαχος», «ξυμμαχία)) και τις μετουσιώνει αριστοτεχνικά με την εξέλιξη των γεγονότων σε: «άρχειv», «αρχόμενος», «αρχή», και τέλος για τις δύσμοιρες κατακτήσεις σε: «υπήκοοι» και «δουλούν». Αυτή η επιμονή του  στη χρησιμοποίηση των απαρεμφάτων δεν είναι τυχαία. Εκφράζει την συνεχή βούληση του υποκειμένου. Έχουν μετουσιώσει τον τρόπο ζωής τους (οι Αθηναίοι) εις το: ηγείσθαι, άρχειν, αδικείν, δουλούν, και τελικά κλείνονται όλα εις το «δίαιταν εξουσίας» (Θουκ. Η. 69.2).

Μήπως, λέγω, μας διαφεύγει αυτή η πορεία κάθε ηγέτιδας δύναμης, αλλά και η εξ αυτής μετάλλαξη της φιλοσοφίας και ιδεολογίας των ενεργειών της απέναντι στα παγκόσμια προβλήματα, με γνώμονα πάντα το συμφέρον της και με παντελή έλλειψη φυλετικών ή πολιτικών συγγενειών; Μήπως οι αναλύσεις και οι μεροληψίες υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς αποτελούν «φανερές ελπίδες» που στο τέλος «επί τας αφανείς καθίστανται» (Θουκ. Ε. 103, 8); Μήπως η προσδοκία από την υποστήριξη της ομογένειας και η εξ αυτής αποκόμιση αγαθών, αποτελούν χιμαιρική αντίληψη των πραγμάτων;

Στην Ναυτική Ακαδημία των Η.Π.Α., στους ανθρώπους που θα μετουσιώσουν σε πράξη την βούληση του «ηγείσθαι», διδάσκουν έναν Έλληνα ιστορικό, που ενώ δεν μπορούν να προφέρουν το όνομά του, μαθαίνουν να γνωρίζουν το «κτήμα  τε ες αιεί» (Θουκ. 1.22.4)  που άφησε. Το Θουκυδίδη τον Αθηναίο. Η ιστορία του, δεν διαλαμβάνει ανίερες λεπτομέρειες των γεγονότων, αλλά αποτελεί διπλωματικό και στρατηγικό εγχειρίδιο, που με τον αφαιρετικό του νου, κατάφερε να εγκλωβίσει και να περιγράψει με ενάργεια απαράμιλλη, την πεμπτουσία των δυνάμεων, που κινούν και διαφεντεύουν το ιστορικό γίγνεσθαι. Και είναι, βεβαίως, φυσικό επόμενο να μαθαίνουν τους τρόπους και τις συνέπειες της ιμπεριαλιστικής τους πολιτικής, αφού αυτοπροσδιορίζονται ως «οι άρχειν βουλόμενοι»(Θουκ. Α. 61.5) ή ως «έτεροι ετέρων ηξίωσαν άρχειν» (Θουκ. Β. 64.5).

Στο σημείο αυτό, πρέπει να τονίσουμε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον που δείχνει ο Θουκυδίδης για τα προβλήματα που θέτει ο ιμπεριαλισμός, σε σχέση με άλλους ιστορικούς, σύγχρονους και μεταγενέστερους, καθώς και τον ψόγο σχολιαστών του μέχρι σήμερα. Για τα γεγονότα των Πλαταιών και της Μυτιλήνης αφιερώνει μισό βιβλίο γεγονότων και δημηγοριών. Ο Διόδωρος για τα ίδια γεγονότα, δύο παραγράφους. Που βρίσκεται η διαφορά; Βρίσκεται στην διεισδυτική πνευματική δύναμη του κάθε ιστορικού. Ο Θουκυδίδης ανίχνευσε  σ’ όλο του το έργο την «αληθεστάτην πρόφασιν» και όχι την «αφανεστάτην δε λόγω» (Θουκ. Α. 23.21) που είδαν όλοι οι υπόλοιποι ιστορικοί και σχολιαστές. Δεν ήταν μελετητής επί των «ετοίμων» αλλά επί των «ετύμων».

Η υπόθεση της Μυτιλήνης φέρνει  στο προσκήνιο τις προσπάθειες μικρών πόλεων αποφυγής του «δουλούν» από την ιμπεριαλιστική δύναμη των Αθηναίων, αλλά και εξηγεί την υποχρέωση του ιμπεριαλισμού  στο εγχείρημα της υποδουλώσεως και των μέσων που θα χρησιμοποιηθούν. Στο επεισόδιο των Πλαταιών, παράδειγμα φρίκης και αποτροπιασμού, πλήρωσαν ως ένοχες για όλα τα εγκλήματα της Αθήνας, πλήρωσαν για τον ιμπεριαλισμό της.

Επίσης, για να μην τρέφουμε αφανείς ελπίδες, περί του τρόπου σκέψεως και δράσεως της μόνης σήμερα  στον κόσμο ηγέτιδος  δύναμης, όπως οι αμερικάνοι αρέσκονται να λέγουν, ο Περικλής στον τελευταίο λόγο του πριν πεθάνει, λόγο κατ’ εξοχήν πολιτικό και σημαντικότερο σ’ όλο το έργο, εξηγεί με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, την ιδεολογία και πολιτική κάθε ηγέτιδος δύναμης. «Και μη νομίζετε πως αγωνίζεσθε για ένα πράγμα μόνο, την ελευθερία ή την υποδούλωση, αλλά και για τη στέρηση της ηγεμονίας σας και για τους κινδύνους που θα φέρει το μίσος που προσελκύσατε εξαιτίας της εξουσίας αυτής. Κι ούτε μπορείτε πια να παραιτηθείτε από αυτήν» (Θουκ. Β. 63). Μήπως είναι προφητικό; Κι έρχεται και η επιβεβαίωση από τον στρατηγό Φορμίωνα (εξαίρετος στρατηγικός νους)  στη ναυμαχία της Ναυπάκτου εμψυχώνοντας τους άντρες του, τους προβάλλει το διακύβευμα της θαλασσοκρατίας της Αθήνας και ότι γι’ αυτή πολεμούν(Θουκ. Β. 89.10). [Ο στρατηγός Φορμίων σε ναυμαχία μεταξύ 10 τριηρών Αθηναϊκών και 40 Πελοποννησιακών στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα Ρίου και Ναυπάκτου, καταναυμάχησε τους Πελοποννησίους με ευφυέστατο τρόπο, παρ’ ότι στρατηγός χερσαίων δυνάμεων]

Οι λόγοι των δύο μονομάχων υποψηφίων προέδρων  προς το λαό τους, στρέφονται γύρω από την ανακατανομή του πλούτου που συσσωρεύεται  στη χώρα τους λόγω των προσόδων της ηγεμονίας τους ως υπερδύναμη που εξουσιάζει συμμαχία (ΝΑΤΟ) και υπολοίπους. Για την εξωτερική πολιτική λόγος δεν γίνεται. Αν γίνεται, περιορίζονται σε ευχολογήματα περί παγκόσμιας ειρήνης και επικράτησης του «Διεθνούς Δικαίου» αμφότεροι οι μονομάχοι. Καθηγητής πανεπιστημίου, ερωτηθείς από φοιτητή αν υπάρχει τελικώς Διεθνές Δίκαιο, απάντησε ως εξής: «Δεν γνωρίζω αγαπητέ μου αν υπάρχει ή όχι, γνωρίζω όμως ότι υπάρχει έδρα Διεθνούς Δικαίου την οποία και κατέχω εγώ»!!! Το Διεθνές Δίκαιο δυστυχώς, ισχύει κατά το δοκούν και τα συμφέροντα του ισχυρού, σε πλούτο και όπλα. Αυτή την διαπίστωση καταδεικνύει σ’ όλο το έργο του ο Θουκυδίδης με τα γεγονότα της Μυτιλήνης, των Πλαταιών, της Μήλου (με τον περίφημο διάλογο) και της Σικελίας.

Για να γίνουμε σαφέστεροι για τ’ ανωτέρω, όταν προέκυψε ως νομοτέλεια του «ηγείσθαι» η ανάγκη επέμβασης της Αθήνας για να μην  αποστατήσει η Μυτιλήνη, ο Διόδοτος και ο Κλέων δεν διαφωνούν  στο ότι πρέπει να δράσουν, αλλά  στον αποτελεσματικότερο και προσφορότερο τρόπο δράσεως για τα συμφέροντα της Αθήνας. Οι δύο ομιλητές ανήκαν σε δύο διαφορετικές πολιτικές παρατάξεις, αριστοκρατών και δημοκρατικών, αλλά  στην ίδια όταν διακυβεύονταν τα συμφέροντα της ηγεμονίας.

Όταν επρόκειτο να εκστρατεύσουν για την καινούργια κατάκτηση, που ήταν η Σικελία, ο Νικίας και ο Αλκιβιάδης ηγέτες διαφορετικών παρατάξεων, δεν διαφώνησαν για το εγχείρημα αλλά συναγωνίζοντο για την εξασφάλιση περισσότερων μέσων για την επιτυχέστερη έκβαση της προσπάθειας.

Το 1999 για την επέμβαση  στο Κόσσοβο, η ηγέτιδα δύναμη της συμμαχίας (ΝΑΤΟ) διέταξε την υποταγή και συμμόρφωση όλων των «συμμάχων – υπηκόων» της για την «κοινή» προσπάθεια. Η Αμερική, δεν έπραξε τίποτα το διαφορετικό από αυτό που έπραξαν οι Αθηναίοι το 416  στη Μήλο με την καταστροφή της. Κι αυτοί με στρατό «συμμάχων – υπηκόων» διέπραξαν το έγκλημα, που έφερε πλέον το σπέρμα του θανάτου για την Αθήνα. Πολλοί σήμερα αναρωτιούνται σε τι ωφέλησε η εγκληματική ενέργεια εναντίον της Σερβίας. Η απάντηση βρίσκεται στο διάλογο των Μηλίων, όταν ζήτησαν οι δύστυχοι Μήλιοι να μείνουν ουδέτεροι όπως ήταν, οι Αθηναίοι τους απάντησαν με την περίφημη φράση: «Όχι, γιατί δεν μας ζημιώνει τόσο η έχτρα σας, όσο δείχνει η μεν φιλία την αδυναμία, το δε μίσος τη δύναμη μας σ’εκείνους που εξουσιάζονται από μας»!!! Δυνάμεως παράδειγμα λοιπόν.(Θουκ. Ε. 95). Και ερωτώ: Ακούστηκε έστω και μια φωνή διαμαρτυρίας  στην Αμερική για το έγκλημα που επί τρεις μήνες συντελείτο;

Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηρίξουμε, αυτό που απασχολεί σήμερα την λεγόμενη ηγέτιδα δύναμη των Η.Π.Α., ότι κατανέμεται σε δύο κύριες προσπάθειες ενεργειών της α) πως θα διατηρηθεί η υποταγή των «συμμάχων – υπηκόων της» και β) ποιες και που σταματούν οι φιλοδοξίες της. Η απόδειξη των ισχυρισμών αυτών πρέπει να στηριχθεί  στη λογική ερμηνεία των ενεργειών της, που στηρίζεται  στις δυνάμεις που τις κινούν, δηλαδή  στην «αληθεστάτη πρόφαση», και όχι στις δηλώσεις ευχολόγια συγκάλυψης αυτής της αληθείας για μαζική κατανάλωση, με σκοπό τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης.

Τι είναι εκείνο που κίνησε το εγχείρημα του Κοσσόβου, που χωρίς καμία αμφιβολία υπήρξε «ωμόν και μέγα»;(Θουκ.) Μήπως εντάσσεται  στις φιλοδοξίες της και  στη σφυγμομέτρηση αντιδράσεων; Η τιμωρία, ερειδομένη σε κατασκευασμένες προφάσεις ως αφορμές, συγκαλύπτει τις φιλοδοξίες του «δουλούν»; Το «αδικείν» και το «συμφέρον» είναι άρρηκτα δεμένα με το «ηγείσθαι», και μετουσιώνεται σε «δίκαιο της αρχής»;

Η υποταγή των «συμμάχων – υπηκόων» στην αρχή της συμμαχίας, είναι το πρώτιστο και κύριο μέλημά της. Για το σκοπό αυτό μετέρχονται κάθε πρόσφορο μέσο που παρέχεται από πηγές ισχύος που είναι ο πλούτος, η ευέλικτη και πανταχού παρούσα διπλωματία, οι πηγές ενέργειας που κινούν το παγκόσμιο εμπόριο και την παραγωγή αγαθών και τέλος ένα πανίσχυρο οπλοστάσιο, ικανό για δράση σε κάθε αποτυχία, των υπολοίπων μέσων. Οι στρατηγικές που ακολουθούν, για την αποτελεσματικότητα τους, ερείδονται σε δύο αρχές: α) την στρατηγική της εξουθένωσης και β) στην στρατηγική της εκμηδένισης.

Η πρώτη αρχή, ως πολιτική στρατηγικής διατήρησης της «αρχής» των είναι, αρχικά, η προτιμότερη ως αφανής, ύπουλη και αποτελεσματικότερη από πλευράς οικονομίας δαπανών. Ασκώντας τον έλεγχο σε παγκόσμιο επίπεδο των πηγών ενεργείας, καθώς και τον τρόπο και το μέγεθος των εξοπλισμών κάθε χώρας, υπαγορεύει μέσω τρίτων τη θέλησή της, χωρίς φανερά να φαίνεται ως ενεργούσα άμεσα. Τα τελευταία όμως χρόνια και επί των ημερών μας, δρουν απροκάλυπτα καί με δημόσιες απειλές κατά ολοκλήρων κρατών, γιατί, βλέπουν ότι γιγαντώνονται καινούργιες δυνάμεις που απειλούν την ηγεμονία τους.

Κορυφαίο κι εξόφθαλμο τώρα πια τεκμήριο, αποτελεί ο Πόλεμος του Περσικού Κόλπου το 1991. Η αύξηση της στρατιωτικής δύναμης του lράκ και ο κίνδυνος απεγκλωβισμού του από τον έλεγχο των Η.Π.Α. μεθόδευσαν τη κατάληψη του Κουβέϊτ, πρόσχημα και αφορμή για την ενεργοποίηση τριών στόχων της ιμπεριαλιστικής πολιτικής

α) Εφαρμογή της στρατηγικής της εκμηδένισης με στρατιωτική επέμβαση στο lράκ και καταστροφή του παράγοντα ανεξαρτησίας του.

β) Υφαρπαγή των 170 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καταθέσεων των δύο χωρών στις Η. Π .Α. ως αμοιβή για βοήθεια  στο Κουβέϊτ και εφαρμογή του «διεθνούς δικαίου» για το θύτη αντίστοιχα, και

γ) Νομιμότητα της συνεχούς πλέον, παρουσίας του 7ου στόλου στην περιοχή.    

Ανάλογο ιστορικό παράδειγμα, αποτελεί η πολιτική-στρατιωτική πορεία των Αθηνών κατά την διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ. Από ουραγός των Λακεδαιμονίων κατά τους Περσικούς Πολέμους – αρχηγός των δυνάμεων ξηράς ο Λεωνίδας-Παυσανίας και των ναυτικών οΕυρυβιάδης – έγιναν αρχηγοί  στο ναυτικό χάρις  στην πολιτική του δαιμόνιου Θεμιστοκλή, «Μέγα το της θαλάσσης κράτος», που ακολούθησε αποτελεσματικότερα ο Περικλής με τη μεταφορά και του συμμαχικού θησαυρού της Δήλου  στην Αθήνα, το 454 π.Χ. που τον κατέστησε άδηλο. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε ότι, η αρχή για την καταστροφή του ελληνικού κόσμου με τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, υπήρξε η ίδρυση της Δηλιακής ή Α΄ Αθηναικής Συμμαχίας το 478-7 π.Χ., κάτι σαν το σημερινό ΝΑΤΟ, με πρωτοβουλία των Αθηναίων και με πρόσχημα (χαρακτηρισμός του Θουκυδίδη 1.96 για το γεγονός) τον Περσικό κίνδυνο. Σε αυτό τον συνασπισμό εντάχθηκαν 140 ελληνικές πόλεις-κράτη, άλλες οικειοθελώς και άλλες με εξαναγκασμό και σε πλήρη αντίθεση με την ένωση όλων των ελληνικών πόλεων πλην Λακεδαιμονίων που πέτυχε ο Φίλιππος και εν συνεχεία ο Αλέξανδρος για τον ίδιο λόγο, του Περσικού κινδύνου, 100 χρόνια αργότερα και έθεσε αμέσως σε εφαρμογή και μἀλιστα με δανεικά χρήματα 800 ταλάντων. Η διαφορά ανάμεσα στο «πρόσχημα» της πονηρότατης Αθηναικής Δημοκρατίας και το άδολο πνεύμα για πανελληνισμό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, βρίσκεται στο κάτωθι απόσπασμα από την όμιλία του προς τους συμμαχητές του το 324 π.Χ.

«Εγώ» είπε ο Αλέξανδρος «παραλαμβάνοντας από τον πατέρα μου ελάχιστα χρυσά και ασημένια σκεύη, ούτε εξήντα τάλαντα στα ταμεία, χρέη του Φιλίππου πάνω από πεντακόσια τάλαντα και, αφού δανείστηκα ο ίδιος επιπλέον άλλα οχτακόσια, ξεκινώντας από τη χώρα μας που δεν επαρκούσε ούτε για τις βοσκές σας, αμέσως σάς άνοιξα τον δρόμο του Ελλησπόντου, ενώ οι Πέρσες τότε ήταν παντοδύναμοι στη θάλασσα, και, κατανικώντας με το ιππικό τους σατράπες του Δαρείου, προσάρτησα όλη την Ιωνία στη δική σας επικράτεια και όλη την Αιολία και τις δύο Φρυγίες και τους Λυδούς και κυρίευσα την Μίλητο με πολιορκία και όλα τα άλλα μέρη, που προσχώρησαν σε μας με την θέληση τους, τα πήρα και τα παρέδωσα σε εσάς να τα καρπώνεστε και τα αγαθά από την Αίγυπτο και την Κυρήνη, όσα απέκτησα χωρίς μάχη, ανήκουν σε εσάς, και η Κοίλη Συρία και η Παλαιστίνη και η χώρα ανάμεσα στα ποτάμια (Μεσοποταμία) είναι δικό σας κτήμα, και η Βαβυλώνα και τα Βάκτρα και τα Σούσα δικά σας, και ο πλούτος των Λυδών και οι θησαυροί των Περσών και τα αγαθά των Ινδών και η έξω θάλασσα δική σας, εσείς είστε σατράπες, εσείς στρατηγοί, εσείς ταξίαρχοι».

Κι έρχεται ο Καβάφης με την απαράμιλλη γραφίδα του και υπερθεματίζει στην ομιλία του Αλεξάνδρου για  την υπέροχη πανελλήνια εκστρατεία:

«Κι απ’ την θαυμάσια πανελλήνιαν εκστρατεία,
την νικηφόρα, την περίλαμπρη,
την περιλάλητη, την δοξασμένη
ως άλλη δεν δοξάσθηκε καμιά,
την απαράμιλλη: βγήκαμ’ εμείς·
ελληνικός καινούριος κόσμος, μέγας.

Εμείς· οι Αλεξανδρείς, οι Αντιοχείς,
οι Σελευκείς, κ’ οι πολυάριθμοι
επίλοιποι Έλληνες Αιγύπτου και Συρίας,
κ’ οι εν Μηδία, κ’ οι εν Περσίδι, κι όσοι άλλοι.
Με τες εκτεταμένες επικράτειες,
με την ποικίλη δράσι των στοχαστικών προσαρμογών.
Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά
ως μέσα στην Βακτριανή την πήγαμεν, ως τους Ινδούς.»

Και συνεχίζει με το , Επιτύμβιον Αντιόχου, βασιλέως Κομμαγηνής

«Του Αντιόχου του ευεργέτου βασιλέως
να υμνηθεί επαξίως, ω Κομμαγηνοί, το κλέος.
Ήταν της χώρας κυβερνήτης προνοητικός.
Υπήρξε δίκαιος, σοφός, γενναίος. 
Υπήρξεν έτι το άριστον εκείνο, Ελληνικός - 
ιδιότητα δεν έχ’ η ανθρωπότης τιμιοτέραν·
εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν.»

Και μετά την θαυμάσια για την ποιότητα των συμμαχιών παρένθεση, ας γυρίσουμε στο κυρίως θέμα μας. Τίποτε πλέον δεν μπορούσε ν’ αντισταθεί  στην τεράστια δύναμη του πλούτου και των όπλων. Τα δικαστήρια γίνονταν  στην Αθήνα. Η έδρα και το ταμείο της συμμαχίας όλων των πόλεων – κρατών,  στην Αθήνα. Οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις για τις διενέξεις μεταξύ πόλεων  στην Αθήνα. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας  στην τεράστια ναυτική δύναμη των Αθηνών. Οι ασφάλειες πλοίων και εμπορευμάτων,  στην Αθήνα. Τι είχε απομείνει για να είναι οι πόλεις της «οικείας γνώμης αuτοκράτορες» (Θουκ. Δ. 64); Τίποτα. Νομοτέλεια φυσική, η μετατροπή των «συμμάχων – ανεξάρτητων πόλεων» σε «συμμάχους – υπηκόους» και τέλος η επικράτηση απολύτως του «δουλούν» , δηλαδή απλά και μόνο «υπήκοοι». Η μεν πανελλήνια συμμαχία υπό του Αλεξάνδρου διέδωσε στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου τον πυρήνα του ελληνισμού που έκλεινε μέσα του τον δίκαιο και ελεύθερο άνθρωπο  στην συλλογικότητα της κοινωνίας των πόλεων/κοινών και κατήργησε την δεσποτεία, την φεουδαρχία, την απολυταρχία της ανατολής για πάντα, μέχρι του σημείου ακόμη και σήμερα λαοί της ανατολής μέχρι τα σύνορα της Κίνας να περηφανεύονται πως κατάγονται από αυτήν την εκστρατεία, η δε οδήγησε στον καταστροφικό πόλεμο που διέλυσε και κατέστρεψε τον ελληνικό κόσμο.

Η Η.Π.Α., το 1944 μέσα σ’ ένα έτος ναυπήγησαν 80 αεροπλανοφόρα. Δηλαδή πλήρη επικράτηση  στη θάλασσα και τον αέρα. Πονηρά σκεπτόμενοι μετά τον πόλεμο, αφού όλη η Ευρώπη ήταν ετοιμοπόλεμη, η έδρα της συμμαχίας  στις Βρυξέλλες – μικρή χώρα όπως η Δήλος – και τον Ο.Η.Ε.  στην ουδέτερη και άοσμη Ελβετία. ’Στην συνέχεια εγκλωβίζουν τους «ελεύθερους – συμμάχους»  στον ψυχρό πόλεμο αποκλείοντάς τους από τις πηγές ενέργειας της Κασπίας — Ευρασίας. Κατόπιν, εφαρμόζοντας τη στρατηγική της εξουθένωσης, αδυνατίζουν την Ευρώπη στρατιωτικά, και τους μετατρέπουν σε «υπηκόους – συμμάχους». Στο τέλος μεταφέρουν και τις έδρες του ΝΑΤΟ και του Ο.Η.Ε.  στις Η.Π.Α. και κόβουν έτσι και το δεύτερο συστατικό και μένει σκέτο το «υπήκοοι». Πως εξηγείται αλλιώς η τυφλή υπακοή  στις ορέξεις – διαταγές της;

Σήμερα, μετά το τέλος του Σοβιετικού συνασπισμού ως αντίπαλου δέους – πρόσχημα της επικράτησης της ιμπεριαλιστική πολιτικής τους, μένοντας απέρειστοι από προσχήματα, εφευρίσκουν αυτό το εξάμβλωμα της ιμπεριαλιστικής τους σκέψης, την «παγκοσμιοποίηση». Φυσικά φρόντισαν τα δέοντα προ πολλού. Διείσδυσαν επιτυχώς και μεθοδευμένα με τη δύναμη του πλούτου (δολάριο) μέσω των λεγόμενων πολυεθνικών εταιρειών σ’ όλο το οικονομικό γίγνεσθαι της Ευρώπης. Έτσι νομιμοποιούν την παρουσία της πολιτικής τους, ακόμη και σε απόπειρα οποιασδήποτε ανεξάρτητης σκέψης. Έχουν φτάσει σε τέτοια ύβρη και αλαζονεία από τη δύναμη της ισχύος των, που η διπλωματία τους ασκείται σε επίπεδο Πατρός-τέκνων. Δηλώνουν τίποτε άλλο τα μαγουλοπιασίματα υπουργών εξωτερικών, των υπηκόων κρατών; 5-6 άνθρωποι ύαινες κατέχουν ως υαινοαργυραμοιβοί το μισό πλούτο της υφηλίου. Σε όλα τα κράτη υπηκόους έχουν φροντίσει να  «ηγούνται» υπάλληλοί τους εξωνημένοι, όργανα της απίστευτης βουλιμίας των να πνίγουν κάθε ελεύθερη και ανεξάρτητη φωνή και βούληση. Νικημένοι από την ποταπή ανθρώπινη πλεονεξία, «ως δυσέρωτες των αιεί απόντων» (Θουκ. 6.13) δεν διστάζουν να αιματοκυλούν την ανθρωπότητα προκειμένου να κατέχουν την ηγεμονία.

Σήμερα οι ευρωπαϊκοί λαοί μην περιμένοντας τίποτα από τις πουλημένες ηγεσίες τους στον καναπέ της Ουάσικτον, πρέπει να αφυπνιστούν και να αντιδράσουν. Πρέπει να επαναφέρουν στο κέντρο της παιδείας των, τον δίκαιο και ελεύθερο άνθρωπο, τον ελληνικό άνθρωπο όπως μας τον έδωσε η σκέψη του 5ου αιώνα, αν θέλουμε το μέλλον δικό μας και όχι των 5-6 υαινών. Η Ευρώπη πρέπει ν’ αποφασίσει μια από τις δύο διεξόδους. Ή ανεξάρτητη ομοσπονδία από τα Ουράλια μέχρι τον Ατλαντικό, αυτάρκης, αυτοδύναμη και συνεπώς ανεξάρτητη, ή υπήκοος ως μία ακόμη πολιτεία των υαινοαργυραμοιβών της Αμερικής. Οποιαδήποτε άλλη λύση οδηγεί  στην ταύτισή της με τη Μήλο του 416 π.Χ., αργά ή γρήγορα. Η ισχύς σέβεται μόνο την ισχύ. Αποτελεί νομοτέλεια φυσική. «Εκ πολέμοu μεν γαρ ειρήνη μάλλον βεβαιούται». (Θουκ. Α. 12,4).

Δράμα 28-9-2014

Σιγά ρε υπερπατριώτη

Σπύρος Κιτσινέλης

Eίναι βαθιά πεποίθησή μου ότι αν αγαπάς τη χώρα και θέλεις να αλλάξεις πράγματα θα πρέπει πρώτα να αναγνωρίσεις τα τραγικά λάθη και να ντραπείς γι’ αυτά. Οι δηλώσεις εθνικής περηφάνιας σε μια χώρα που καταρρέει τι προσφέρουν εκτός από χάιδεμα αυτιών και ενίσχυση προσωπικών εγωισμών; Οι πολιτικοί το κάνουν για να σε πωρώσουν και να πάρουν την ψήφο σου… οι βολεμένοι για να μην αλλάξει τίποτε και χάσουν τα προκλητικά τους προνόμια… εσύ όμως γιατί; 

Βλέπεις παντού τα χάλια μας: στα πανεπιστήμια, στους πολιτικούς, στα κόμματα, στους δρόμους, στις υπηρεσίες. 

Bλέπεις αναξιοκρατία και διαφθορά. 

Bλέπεις τόσες αρνητικές πρωτιές. 

Βλέπεις τσαρλατανισμό και καθόλου ορθολογισμό. 

Βλέπεις υποτιθέμενη δωρεάν παιδεία που χρυσοπληρώνεις μέσω της παραπαιδείας και της φοιτητικής μετανάστευσης. 

Βλέπεις ότι έχουμε γίνει ο περίγελος του πλανήτη και ότι η ζωή σου διαλύθηκε από τον τρόπο που πορευτήκαμε ως τώρα. Και αντί να πεις ότι ντρέπεσαι γι’ αυτή τη χώρα και ότι θες μια νέα για σένα και τα παιδιά σου, κάθεσαι και το παίζεις πατριώτης λέγοντας ότι παντού έτσι είναι, ότι στις αλητείες των συντεχνιών δεν είναι όλοι έτσι, ότι φταίνε ξένες δυνάμεις, ότι σε κάποια πράγματα η χώρα έχει θετικές πρωτιές και ένα σωρό άλλα. Ανοησίες, που απλά διαιωνίζουν το κακό διότι διατηρούν την εσωστρεφή και σχεδόν αυτιστική εθνική μας συμπεριφορά.  Όχι δεν είναι παντού έτσι… όχι, δεν φταίνε για τα πάντα ξένες δυνάμεις… όχι, οι θετικές πρωτιές είναι ελάχιστες μπροστά στις αρνητικές… Και, ναι, δικαιούμαι να γενικεύω όταν η συντριπτική πλειοψηφία είναι κάπως έτσι. Μια γενική συζήτηση δεν θα την κάνεις βασισμένος στις εξαιρέσεις αλλά στον κανόνα και μια γενική αξιολόγηση θα την κάνεις πάλι βλέποντας τι γίνεται στην πλειοψηφία των τομέων.

Δεν με νοιάζει αν πουλάς το περισσότερο γιαούρτι στη Μεσόγειο, με νοιάζει που έχεις πατώσει στους δείκτες διαφθοράς και σε άλλους 50 δείκτες. Κάτσε να χαρείς με τις πωλήσεις ελαιόλαδου (που ούτε εκεί είσαι πρώτος) και τις μπλε σημαίες στις παραλίες σου. 
Παίρνεις ένα μετάλλιο και μιλάς για ιερό ελληνικό DNA και δεν βγάζεις τσιμουδιά όταν πιάνονται οι αθλητές σου ντοπέ ή όταν βρίσκεσαι στο τέλος της λίστας μεταλλίων σε μια διοργάνωση. 
Κοκορεύεσαι για μερικούς επιστήμονες του εξωτερικού και δεν λες κουβέντα για τα μπάχαλα ελληνικά πανεπιστήμια και τους ανεκδιήγητους καθηγητές χωρίς δημοσιεύσεις και χωρίς αξιολογήσεις. 
Φωνάζεις για καλύτερη πολιτική και μετά πας και ψηφίζεις (για να αντικαταστήσεις τα λαμόγια του συστήματος) νεοναζί, ψεκασμένους, σταλινιστές και δεν ξέρω εγώ τι άλλο τραγικό. 
Σε εκνευρίζει που νέα παιδιά με προσόντα είναι άνεργα, το ότι πολλοί πήραν θέσεις με ρουσφέτι και που ακούς κάθε μέρα για απάτες και σκάνδαλα όπου εμπλέκονται χιλιάδες πολίτες, αλλά ταυτόχρονα δεν σηκώνεις κουβέντα γι’ αυτόν το ‘’σοφό’’ λαό. 
Σε θυμώνει που οι πολιτικοί δεν έχουν δουλέψει ποτέ στη ζωή τους, αλλά αν βρεις έναν που να το έχει κάνει μιλάς υποτιμητικά για το επάγγελμά του. 
Πιστεύεις ότι οι κακές πολυεθνικές εταιρείες και οι ξένες κυβερνήσεις πλουτίζουν εις βάρος της υγείας σου ή ότι σε ψεκάζουν, αλλά έχεις ευρωπαϊκές πρωτιές στο κάπνισμ,, στα τροχαία και στην παιδική παχυσαρκία. 
Δηλώνεις γενναιόδωρος και είσαι τελευταίος στη δωρεά οργάνων. 
Επικαλείσαι τον πλούτο της γλώσσας μας με ανορθογραφία που με κάνει να αισθάνομαι σαν τον Micheal Ventris. 
Μιλάς για τη φυσική ομορφιά της χώρας αδειάζοντας το τασάκι σου στην παραλία και σπάζοντας ό,τι βρεις όταν νιώθεις ότι έχεις δίκιο. 
Λες ότι σέβεσαι την ιστορία και ζητάς πίσω μνημεία όταν τους αρχαιολογικούς χώρους τούς έχεις παρατημένους ή τσιφλίκι του κάθε υπάλληλου που πατά όποτε θέλει. 
Μιλάς για πολιτισμό όταν έχεις ακόμα αυτά τα επίπεδα χουλιγκανισμού ή κακοποίησης ζώων… όταν έχεις τριτοκοσμικές φυλακές. 
Κάνεις τατουάζ με αρχαιοελληνικό θέμα και δεν ξέρεις την τύφλα σου από επιστήμη και φιλοσοφία που γεννήθηκαν εδώ… μόνο τους κοιλιακούς του Τζέραρντ Μπάτλερ σε νοιάζει να ‘χεις για να λες ότι κατάγεσαι από τον μάγκα Λεωνίδα. 
Αποκαλείς τους ξένους κουτόφραγκους και βελανιδοφάγους, αλλά όταν αυτοί εκτοξεύουν δορυφόρους και χτίζουν διαστημικούς σταθμούς εσύ στριμώχνεσαι για να φιλήσεις το κομμένο και σαπισμένο χέρι κάποια νεκρής που αποκαλείς ‘αγία’. Χώρια που ζηλεύεις την οργάνωση και το επίπεδο των υπηρεσιών τους ενώ εσύ ταλαιπωρείσαι από την ώρα που θα βγεις από την πόρτα σου.

Εγώ έχω απαιτήσεις για περισσότερα και για μια καλύτερη χώρα την οποία θέλω να δω στη θέση αυτής που έχω τώρα. Ακριβώς επειδή κάποτε εδώ ήταν το κέντρο του κόσμου και ακριβώς επειδή η γλώσσα που μιλάω είναι συνέχεια της γλώσσας αυτών των αρχαίων μεγαλείων. Και μη μου λες ‘’αν δεν σ' αρέσει φύγε". Από πού με διώχνεις ρε αγκυλωμένε αλαζόνα; από το καφενείο του παππού σου; Θα φύγω αν το θέλω για να πάρω ανάσες και νέες ιδέες, αλλά θα είμαι συνέχεια στον τόπο μου για να βοηθάω να φύγει η μπόχα της ψωροκώσταινας.

 Και θα μιλάω ασταμάτητα για τα χίλια μύρια προβλήματα προσπαθώντας όπως μπορώ στην καθημερινότητα και στη δουλειά μου να τα διορθώσω, αντί να κάθομαι να καπηλεύομαι αρχαία ιστορία για να κρύψω τα σημερινά μας χάλια. 

Θα μπορούσα και εγώ να πω το ίδιο αλλά δεν το κάνω… αντί να σου πω φύγε, σου λέω ξεκόλλα και φτιάξε κάτι για το οποίο θα είσαι πράγματι περήφανος και όχι από εγωισμό ή από καθαρή τύχη που γεννήθηκες εδώ. Και τι να κάνουμε αλλά δεν γουστάρω ούτε την ανατολίτικη μουσική που ακούς, ούτε τα σκουπίδια της τηλεόρασης που βλέπεις, ούτε τους πολιτικούς που ψηφίζεις, ούτε τις ιδέες σου για τον υπόλοιπο κόσμο, ούτε τη θεοκρατία και τη θρησκοληψία σου, ούτε ότι θεωρείς γνώση τις ‘’προφητείες’’ και τα ζώδια, ούτε τα πανηγύρια που τρέχεις και πάνω από όλα δεν γουστάρω τον τρόπο που συμπεριφέρεσαι είτε είσαι πίσω από ένα γκισέ είτε πίσω από το τιμόνι σου. 

Το ότι κάτι γίνεται για πολύ καιρό δεν είναι κριτήριο αξίας… αν ήταν έτσι, τίποτε δεν θα άλλαζε ποτέ και κάθε ηλίθια ιδέα και στάση θα επιβίωνε στην ιστορία. Δεν με αφορά η κουλτούρα αυτής της Ελλάδας. Ζουρνάς, περιφερόμενες εικόνες και δημόσιο forever είναι καλά για ντοκιμαντέρ ώστε να μην ξεχνάμε ότι και αυτό είναι κομμάτι της περίεργης ιστορίας μας αλλά μέχρι εκεί. Νομίζεις ότι με τα σύμβολα που κουνάς και τις μεγάλες κουβέντες που ξεστομίζεις είσαι πατριώτης ενώ όσοι κριτικάρουν δεν είναι... Σε πληροφορώ ότι για την Ελλάδα του αύριο εσύ δεν είσαι ο χρήσιμος. 

Μεγάλωσα σε έναν νέο δυτικό κόσμο και θέλω να έχω μια χώρα χτισμένη πάνω σε δυτικά πρότυπα που πάτησαν στον διαφωτισμό που πάτησε σε αυτά που επικαλείσαι συνεχώς από την αρχαία ιστορία μας. Μπορεί η δύση να μην είναι παράδεισος αλλά όταν μεταναστεύσεις ή τα βρεις σκούρα με ένα ιατρικό πρόβλημα εκεί τρέχεις. 

Και υπάρχει μια ολόκληρη νέα γενιά, η γενιά του διαδικτύου που έχει δει τι γίνεται παραπέρα και μπούχτισε από τη βλακεία του νεοέλληνα. Αυτή η νέα γενιά θέλει να τα ισοπεδώσει όλα στον λόγο και στις πράξεις. Όχι, δεν αναφέρομαι σε αυτούς τους ψευτοεπαναστάτες της πέτρας και της μολότοφ αλλά στον πιτσιρικά με το smart κινητό στην τσέπη και το λάπτοπ στο χέρι που μεγαλώνει σε έναν νέο κόσμο, αισθάνεται μπερδεμένος και ψάχνει για ταυτότητα. Ας τους δώσουμε κάτι νέο και σύγχρονο. Δεν με πειράζει να κάνω σπριντ τελευταία στιγμή για να καλύψω αιώνες… με νοιάζει να το προσπαθήσω και ό,τι καταφέρω.

Protagon 

Oι συμβουλές του έμπειρου επιχειρηματία που τους έκαναν πλούσιους

Από τον Θανάση Μαυρίδη

Αρχές της δεκαετίας του ΄80 κι ένας Τριπολιτσιώτης έμπορας δέχτηκε την επίσκεψη του βαφτισιμιού του. Ο τελευταίος είχε μαζί με τα αδέλφια του μία μικρή βιοτεχνία που έφτιαχναν στρώματα. Η επιχείρηση ήθελε μία ώθηση για να μπορέσει να προοδεύσει και τα αδέλφια αποφάσισαν να στείλουν το μεγάλο τους αδελφό στον πλούσιο νονό. Εκείνος άκουσε το αίτημα κι αφού περιεργάστηκε για λίγο ένα στυλό στα χέρια του, του είπε: "μανάρι μου, λεφτά δεν θα σου δώσω. Θα σου δώσω, όμως, μία συμβουλή"!

Τρελάθηκε ο άνθρωπός μας! Αυτός πήγε έχοντας δέσει στο μυαλό του ότι ο νονός του δεν θα τον άφηνε έτσι. Ότι θα τον βοηθούσε να κάνει στη ζωή του το επόμενο βήμα. Και στο κάτω -κάτω της γραφής δανεικά ζητούσε. Θα του τα επέστρεφε, καθώς ήταν βέβαιο ότι με το δάνειο οι δουλειές θα πήγαιναν καλύτερα. Όταν λοιπόν άκουσε ότι δεν θα πάρει χρήματα κι ότι θα έφευγε από το γραφείο του νονού του με μία… άυλη συμβουλή, ένιωσε το στομάχι του να σφίγγεται.

Για πες μου, συνέχισε ο πλούσιος νονός, πως πουλάς το εμπόρευμα. Ο βιοτέχνης μιλούσε με δυσκολία: "Βάζω τα στρώματα πάνω στο τρίκυκλο και τα δείχνω στους πελάτες". Ο άλλος χαμογέλασε σαν να την περίμενε αυτή την απάντηση: "Θα φορέσεις ένα κουστούμι, θα βγάλεις φωτογραφίες και έτσι θα δείχνεις το εμπόρευμα. Τέρμα τα τρίκυκλα και το χαμαλίκι"! 

Έφυγε από το γραφείο του νονού του με μεγάλη δυσαρέσκεια. Σε όλο τον δρόμο ηχούσε στα αφτιά του η φωνή του ανθρώπου που του έδωσε το λάδι: "μανάρι μου, λεφτά δεν θα σου δώσω. Θα σου δώσω, όμως, μία συμβουλή".

Όταν ανακοίνωσε τα μαντάτα στα αδέλφια του, έπεσε βουβαμάρα. Δεν περίμεναν τέτοιο στραπάτσο. Μέχρι που την σιωπή την έσπασε ο μεγάλος αδελφός: "Τέλος πάντων, ας δοκιμάσουμε. Τι είχαμε τι χάσαμε".

Οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν στα ύψη! Η βιοτεχνία δεν προλάβαινε πλέον τις παραγγελίες. Δεν πίστευαν στα μάτια τους. Να που ο Τριπολιτσιώτης έμπορας είχε δίκιο! Με ένα κουστούμι και μερικές φωτογραφίες πουλούσαν περισσότερα στρώματα απ΄ ότι στο παρελθόν. Κι ας είχε ο υποψήφιος αγοραστής ζωντανό το εμπόρευμα μπροστά του. Οι φωτογραφίες πουλούσαν περισσότερο. Είχαμε μπει στην εποχή του άυλου...

Μεγάλωσαν οι δουλειές και το ημιυπόγειο που είχαν για εργαστήρι και έκθεση μαζί δεν τους χωρούσε. Έμαθαν, λοιπόν, ότι ο νονός θα άφηνε ένα μεγάλο ιδιόκτητο μαγαζί που διατηρούσε στην Ομόνοια. Πάει και πάλι ο μεγάλος αδελφός και του εκθέτει το αίτημα. Εκείνοι χρειάζονται ένα μαγαζί και μία μικρή πίστωση στο ενοίκιο για τον πρώτο καιρό. Ο νονός έσφιξε τα χείλη του, σαν να δυσκολευότανε να βγει η απάντηση από το στόμα του: "Μανάρι μου, το μαγαζί δεν θέλω να στο δώσω. Θα σου δώσω όμως μία συμβουλή. Αν ανοίξεις το μαγαζί στην Ομόνοια θα πουλάς πάντοτε σε ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα. Άνοιξε το μαγαζί σου στα βόρεια προάστια για να πληρωθείς την δουλειά σου πιο ακριβά". 

Ούτε που κατάλαβε για πότε έφυγε από το γραφείο! Τον είχε κυριεύσει η οργή. Ούτε καν αυτό δεν θα του έκανε; Για μία στιγμή κοντοστάθηκε και σκέφτηκε ότι η πρώτη συμβουλή του νονού του είχε αποδειχτεί πιο αποδοτική από όποιο δάνειο και αν του έδινε. Γιατί να μην ακολουθούσε κι αυτή την φορά;

Κι έτσι έγινε. Το ένα μαγαζί στα βόρεια προάστια έγινε αλυσίδα και τα αδέλφια έχουν τον νονό του πρωτότοκου εικόνισμα πάνω από τα κρεβάτια τους.

Η ιστορία είναι πέρα για πέρα αληθινή. Και την θυμηθήκαμε τώρα που έχουμε το αλισβερίσι με τους Γερμανούς και τους ζητάμε βοήθεια. Σαν να ακούμε τους Γερμανούς να μας λένε "λεφτά δεν θα σας δώσω, αλλά έχω για σας μερικές καλές συμβουλές". Το κακό είναι ότι δεν έχουμε καν περάσει στις "συμβουλές". Έχουμε κολλήσει σε αυτό το "λεφτά δεν θα σας δώσω" και μας κακοφαίνεται. Κι απ΄ ότι φαίνεται δύσκολα θα ξεκολλήσουμε. Και σίγουρα όχι πριν συμβεί κάτι και μας αναγκάσει να ξεκολλήσουμε και να περάσουμε στο δεύτερο μέρος της συζήτησης: Σε εκείνο των καλών συμβουλών.

Θανάσης Μαυρίδης 

thanasis.mavridis@capital.gr

Ο έρωτας στον Πλάτωνα

Βασίλης Κάλφας

Καθηγητής Αρχαίας Φιλοσοφίας

Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

[…] Ο Πλάτων θα αφιερώσει δύο από τους ωραιότερους διαλόγους του στον έρωτα –Το Συμπόσιο και τον Φαίδρο-, ενώ το μοτίβο του φιλοσοφικού έρωτα διατρέχει το έργο του από τον πρώιμο Χαρμίδη, όπου η αρετή της σωφροσύνης εισάγεται ως το αντίθετο της ερωτικής άκρατης ορμής, μέχρι την ύστερη 7^ηΕπιστολή […]

[…] Ο «έρωτας» στα αρχαία ελληνικά διατηρεί πάντοτε ως πρωτεύουσα σημασία του τη σεξουαλική έλξη. Δεν περιγράφει μια κατάσταση ή ένα συναίσθημα, αλλά μια ορμή κίνησης προς ένα αντικείμενο επιθυμίας. Και είναι μια ορμή που δεν προϋποθέτει αμοιβαιότητα: οι ρόλοι του εραστή και του ερωμένου προσώπου παραμένουν σαφώς διακριτοί.

[…] Ο Αριστοτέλης […] στα Μετά τα φυσικά αναζητά προδρόμους του δικού του ποιητικού αιτίου, της δύναμης δηλαδή που κινεί τα πράγματα:

Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι ο πρώτος που αναζήτησε μια τέτοιου είδους αιτία ήταν ο Ησίοδος, ή και κάποιος άλλος που έθεσε ως αρχή ανάμεσα στα όντα τον έρωτα ή την επιθυμία, όπως για παράδειγμα ο Παρμενίδης. Γιατί λέει ο Παρμενίδης περιγράφοντας τη δημιουργία του σύμπαντος: «πρώτον απ’ όλους τους θεούς συνέλαβε τον έρωτα»,[1] και ο Ησίοδος: «πρώτα απ’ όλα τα πράγματα το Χάος γεννήθηκε, κι έπειτα η ευρύστερνη Γη […] και ο Έρωτας, που ξεχωρίζει ανάμεσα στους αθανάτους»,[2] σαν να πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στα όντα κάποια αιτία που θα κινεί και θα συναρμόζει τα πράγματα. (Α 984b23-31)

 Ο Αριστοτέλης θα συσχετίσει τον έρωτα του Ησιόδου και του Παρμενίδη με τη «φιλότητα» του Εμπεδοκλή (που δεν ισοδυναμεί με τον έρωτα, αλλά είναι πάντως μια δύναμη ένωσης των ομοειδών), δίνοντας με τον συνήθη περιεκτικό του τρόπο τη λειτουργία που θα μπορούσε να έχει ο έρωτας στην προσωκρατική σκέψη: ο έρωτας είναι η προσωποποίηση της δύναμης ή της αιτίας κίνησης των όντων στο σύμπαν.

Στη φιλοσοφία του Πλάτωνα τη λειτουργία αυτή θα την αναλάβει η ψυχή. Η κοσμική ψυχή διευθύνει και κινεί τα πάντα στο σύμπαν, όπως η ανθρώπινη ψυχή ελέγχει και κινητοποιεί τον ανθρώπινο οργανισμό. Στον έρωτα ο Πλάτων θα αναθέσει έναν διαφορετικό ρόλο και πρωτόγνωρο : ο έρωτας, η πιο ισχυρή και πολύπλοκη ανθρώπινη επιθυμία,λειτουργεί ως ανέλπιστος εσωτερικός σύμμαχος μας στο δρόμο προς την αληθινή φιλοσοφία. Η ερωτική έλξη ξεκινά ως άλογο πάθος, έχει όμως τη δυνατότητα να μετασχηματιστεί σε ένα είδος θεϊκής μανίας, που ωθεί τον άνθρωπο προς την ένωση με τις ιδέες. Για τον Πλάτωνα, ο έρωτας έχει κάτι το φιλοσοφικό, γιατί όπως ο φιλόσοφος (ο «φιλών την σοφίαν») βρίσκεται ανάμεσα στη σοφία και την άγνοια, έτσι και ο έρωτας, που είναι εξ ορισμού ανικανοποίητος, είναι ένας δαίμων που παλινδρομεί ανάμεσα στην έλλειψη και την πλήρωση, την ασχήμια και την ωραιότητα, τη θνητότητα και την αθανασία.

Στο Συμπόσιο, τον ωραιότερο του ίσως διάλογο, ο Πλάτων παρουσιάζει τη συνομιλία έξι φίλων (του Φαίδρου, τουΠαυσανία, του Ερυξίμαχου, του Αγάθωνα, του Αριστοφάνη και του Σωκράτη), ιστορικών και διάσημων προσώπων του 5^ου αιώνα π. Χ., ο καθένας από τους οποίους αναλαμβάνει να δώσει ένα εγκώμιο του έρωτα. Οι διαδοχικοί λόγοι οδηγούνται σε κορύφωση, όταν τελευταίος μιλά ο Σωκράτης και μας μεταφέρει όσα έμαθε για τον έρωτα από μια μυστηριώδη γυναίκα, την ιέρεια Διοτίμα. Για τον Σωκράτη ο έρωτας είναι δαίμων, γιος του Πόρου, θεού της επίνοιας και της ευρετικότητας, και της ζητιάνας Πενίας. Από τους δύο γονείς του αντλεί την αντιφατική του φύση: είναι φτωχός, άσχημος και σκληρός, «ανυπόδητος και άστεγος» ̇ είναι όμως ταυτοχρόνως γενναίος, ενεργητικός, εφευρετικός,  γητευτής, πολυμήχανος, κυνηγός του ωραίου, αιωνίως ανικανοποίητος (142c-e). Η ενδιάμεση φύση του ορίζει και τη σχέση του με τη γνώση και τη σοφία: ο έρωτας «βρίσκεται ανάμεσα στη σοφία και την αμάθεια». Οι θεοί, οι απόλυτοι γνώστες, δεν φιλοσοφούν, γιατί κατέχουν τη γνώση. Ούτε όμως και οι ανόητοι φιλοσοφούν, αφού δεν συνειδητοποιούν την άγνοιά τους.

Φιλο-σοφούν, δηλαδή έλκονται από τη σοφία, μόνο αυτοί που αντιλαμβάνονται την αξία και την ωραιότητα της σοφίας, χωρίς να την κατέχουν. Ο έρωτας λοιπόν ως κυνηγός του ωραίου ρέπει προς τη σοφία, «είναι ο ίδιος φιλόσοφος» (204b).

Αντικείμενο του έρωτα είναι το ωραίο, και μάλιστα ο «τόκος» - η δημιουργία- μέσα στην ωραιότητα. Στόχος του η κατάκτηση της αθανασίας: αθανασία σωματική, που επιτυγχάνεται με τη σεξουαλική αναπαραγωγή, κυρίως όμως αθανασία πνευματική, μέσω των έργων της ψυχής που διεκδικούν ένα μερίδιο στην αιωνιότητα.

Ο Πλάτων σκιαγραφεί μια κλίμακα ερωτικής ανάβασης που διαδοχικά καλύπτει την έλξη προς ένα ωραίο σώμα, την έλξη προς όλα τα ωραία σώματα, την έλξη προς τις ωραίες ψυχές, την έλξη προς τις ωραίες δημιουργίες και μαθήσεις, για να καταλήξει στην αποκάλυψη ότι το πραγματικό κίνητρο του έρωτα είναι η ταύτισή του με το ιδεατό Ωραίο, με την ιδέα της ωραιότητας.

Όποιος λοιπόν διαπαιδαγωγηθεί στην ερωτική τέχνη και μάθει να βλέπει σωστά τη μια μετά την άλλη τις διάφορες μορφές του ωραίου, όταν φτάσει στο τέρμα της ερωτικής μυσταγωγίας, θα αντικρύσει ξαφνικά ένα κάλλος αξιοθαύμαστο –εκείνο ακριβώς το κάλλος χάριν του οποίου καταβλήθηκαν όλες οι προηγούμενες προσπάθειες […] Αυτό το Ωραίο είναι κάτι αυθύπαρκτο, ενιαίο στη μορφή, αιώνιο ̇ όλα τα άλλα ωραία πράγματα μετέχουν σ’ αυτό με τέτοιον τρόπο, ώστε ενώ εκείνα γεννιούνται και πεθαίνουν, αυτό ούτε αυξάνεται ούτε μειώνεται ούτε υφίσταται την παραμικρή αλλαγή. Όταν λοιπόν χάρη στο «ορθώς παιδεραστείν» ανεβεί από τα φαινόμενα αυτού του κόσμου και αρχίσει να βλέπει το ίδιο το Ωραίο, έχει σχεδόν φθάσει στο τέλος. Γιατί αυτή είναι η σωστή ερωτική οδός που πρέπει να πάρει κανείς μόνος του ή να οδηγηθεί από άλλον. (Συμπόσιον, 210e -211b)

Αν ωστόσο το Συμπόσιο είναι ένα αριστούργημα, δεν το οφείλει μόνο στη βαρυσήμαντη διήγηση της Διοτίμας. Το σπουδαιότερο λογοτεχνικό του εύρημα είναι η ξαφνική είσοδος του Αλκιβιάδη στη σκηνή, και το εγκώμιο του Σωκράτηπου εκφωνεί. Ο μεθυσμένος Αλκιβιάδης, ήδη διάσημος στην εποχή του Συμποσίου, εξιστορεί τη δική του νεανική ερωτική ιστορία με τον Σωκράτη. Η ίδια η διήγηση είναι τολμηρή και απολαυστική. Το πιο ωραίο όμως στοιχείο της είναι η ταύτισή του Σωκράτη με τον έρωτα – με τον έρωτα-φιλόσοφο, που μόλις είχε περιγράψει ο ίδιος ο Σωκράτης στο λόγο του. Ο Σωκράτης του Αλκιβιάδη είναι η επίγεια προσωποποίηση και του έρωτα και της φιλοσοφίας.Είναι κι αυτός άσχημος, σκληρός, φτωχός, ανυπόδητος, γοητευτικός και ανικανοποίητος ̇ είναι κυρίως «άτοπος», όπως ο φιλοσοφικός έρωτας.

«Είναι εκπληκτικό, αλλά αυτός ο άνθρωπος δεν μοιάζει με κανέναν, ούτε από τους παλαιότερους ούτε από τους τωρινούς […] Όσο κι αν ψάξεις δεν θα βρεις κανέναν σαν κι αυτόν ̇ τόσο “άτοπος” είναι και ο ίδιος και οι λόγοι του» (221cd). Περιφρονεί το χρήμα, τις τιμές και τα ακριβά ρούχα και προτιμά να κυκλοφορεί ξυπόλητος ̇ έχει απίστευτη αντοχή στις κακουχίες, στο ξενύχτι και στο πιοτό ̇ δεν χάνει ποτέ την αυτοκυριαρχία του. Είναι «υβριστής», του αρέσει να ειρωνεύεται τους συνομιλητές του, δίνει την εντύπωση ότι παίζει συνομιλώντας, μιλά για σοβαρά θέματα χρησιμοποιώντας παράδοξα παραδείγματα από την καθημερινή ζωή, «κάτι για γαιδάρους σαμαρωμένους και για χαλκωματάδες και πετσωτήδες και βυρσοδέψες». Και όμως στο τέλος οι συνομιλητές του αντιλαμβάνονται ότι «οι δικές του συζητήσεις είναι οι μόνες που έχουν πραγματικό νόημα» (221e-222a), οι λόγοι του μαγεύουν, «αιχμαλωτίζουν και εκστασιάζουν τους ανθρώπους», έχουν τη δύναμη να τους κάνουν να «αντιλαμβάνονται ότι δεν αξίζουν να ζουν όπως ζουν» (215d-216a).

Ο λόγος του Αλκιβιάδη στο Συμπόσιο είναι και ένα αφηγηματικό τέχνασμα, που προσφέρει τη δυνατότητα στον Πλάτωνα να μιλήσει για πρώτη φορά εκτενώς για τον πρωταγωνιστή των διαλόγων του. Αντιλαμβανόμαστε έτσι πως ο ερωτικός Σωκράτης του Συμποσίου, ο παθιασμένος κυνηγός των ωραίων εφήβων, ο γνώστης της ερωτικής τέχνης, είναι ο ίδιος άνθρωπος με τον εκλεπτυσμένο διαλεκτικό του Πρωταγόρα, τον πολιτικό στοχαστή του Γοργία, τον γαλήνιο μπροστά στον θάνατο φιλόσοφο του Φαίδωνα. Η εικόνα αυτή δεν θα αλλάξει ουσιαστικά στον μεταγενέστερο Φαίδρο. Θα συμπληρωθεί ωστόσο με ορισμένα νέα στοιχεία.

Η ανθρώπινη ψυχή συλλαμβάνεται πλέον ως σύνθετη ολότητα. Αποτελείται από τρία διαφορετικά μέρη (το «λογιστικό», το «θυμοειδές» και το «επιθυμητικό»), η ισορροπία των οποίων δεν είναι δεδομένη. Οπότε αντιστοίχως και η ερωτική έλξη γίνεται πολυσύνθετη και αντιφατική. Το επιθυμητικό μέρος της ψυχής ρέπει προς τη σαρκική επαφή με το αντικείμενο του έρωτα, ενώ το λογιστικό προς την πνευματική. Ο Πλάτων δείχνει για πρώτη φορά να αντιλαμβάνεται την πιθανότητα της «ακρασίας», δηλαδή της εσωτερικής σύγκρουσης του ευγενούς σκοπού και της αδυναμίας της σάρκας. Ο φιλοσοφικός έρωτας συστήνεται ως αποκλειστική πνευματική έλξη και επαφή, ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικής ηλικίας, ωριμότητας και σοφίας – υποψιάζομαι ότι από τον Φαίδρο προέκυψε η τρέχουσα αντίληψη περί πλατωνικού έρωτα.

Η προνομιακή σχέση του έρωτα προς το Ωραίο, που εκδηλώνεται με την έλξη προς κάθε ωραία αισθητή μορφή ή πραγμάτωση, ανοίγει μια επίγεια προοπτική προς τις Ιδέες. Ο Πλάτων παραδέχεται ότι στον κόσμο που ζούμε «είναι δυσθεώρητες η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη και όσα άλλα είναι πολύτιμα για τις ψυχές». Από τις πλατωνικές Ιδέες «μόνο το Ωραίο είχε τη μοίρα να είναι κάτι κατάφωτο και αξιαγάπητο» (Φαίδρος, 250de), και σ’ αυτό μπορεί να μας οδηγήσει η θεϊκή μανία του έρωτα.

Στον Φαίδρο όμως ο Πλάτων μας δίνει και την πληρέστερη στους διαλόγους του εικόνα για το πώς αντιλαμβάνεται τη φύση της αληθινής φιλοσοφίας.

Η φιλοσοφία ορίζεται ως «μάθημα», ως διαδικασία διδαχής, που προϋποθέτει έναν «ειδότα» και έναν «μανθάνοντα». Ο φιλοσοφικός λόγος είναι ο λόγος του δασκάλου και όχι εν γένει ο λόγος του γνώστη. Και είναι λόγος με συγκεκριμένη απεύθυνση: στοχεύει στη διαμόρφωση του «ήθους» του μαθητή, στην καλλιέργεια της ψυχής του. Η φιλοσοφία καλλιεργείται με τη «σπορά έμψυχων και γόνιμων» λόγων, που έχουν τη δυνατότητα «να υπερασπίσουν τον εαυτό τους» και να «βοηθήσουν τον εισηγητή τους» (Φαίδρος, 276a,e), με τη δια ζώσης δηλαδή εκφορά εύπλαστων επιχειρημάτων και θεωριών, που μπορούν μέσω του διαλόγου να ελεγχθούν, να επαναδιατυπωθούν και να μετασχηματιστούν γεννώντας νέα επιχειρήματα και νέες θεωρίες. Η φιλοσοφία καλλιεργείται λοιπόν με τη ζωντανή ανταλλαγή των λόγων.

Η σπορά και η γονιμοποίηση των λόγων γίνεται μόνο στο κατάλληλο εύφορο έδαφος, στην «προσήκουσα ψυχή» του «μανθάνοντος» ̇ εκεί γονιμοποιούνται οι λόγοι του δασκάλου, εκεί αποδεικνύονται αθάνατοι, εκεί παράγεται η ανθρώπινη ευδαιμονία (Φαίδρος, 277a). Η αναζήτηση της κατάλληλης αποτελεί ουσιαστικό μέρος της δράσης του φιλοσόφου, αφού η φιλοσοφία είναι «ψυχαγωγία», αγωγή δηλαδή της ψυχής. Η ανεύρεση της και η επίγνωση της πραγματικής της φύσης επηρεάζει τη μορφή των εκφερομένων φιλοσοφικών επιχειρημάτων και θεωριών. Έδραεπομένως του φιλοσοφείν είναι η ανθρώπινη ψυχή.

Καταλαβαίνουμε τώρα γιατί ο έρωτας αποτελεί την προσφιλή μεταφορά του Πλάτωνα για την κατάδειξη της φύσης της φιλοσοφίας. Αν η φιλοσοφία είναι ζωντανή διαδικασία μάθησης, που προϋποθέτει δύο ανισότιμους πόλους το δάσκαλο και το μαθητή, τότε η ερωτική συνομιλία είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα που πλησιάζει περισσότερο σ’ αυτό το ιδεώδες. Σαν τον εραστή που προσπαθεί αενάως να κατακτήσει το αντικείμενο του έρωτά του χωρίς να το καταφέρνει ποτέ πλήρως, ο φιλόσοφος είναι αιωνίως διψασμένος για την αληθινή γνώση, και, όπως ο Σωκράτης, αναζητεί τις κατάλληλες νεανικές ψυχές που θα του προσφέρουν γόνιμο έδαφος για τη σπορά των λόγων του.

Ο Πλάτων αναδεικνύει το ρόλο του εραστή – δασκάλου και όχι του ερωμένου – μαθητή, ίσως γιατί το κίνητρο του δεύτερου είναι πιο εμφανές. Ο ερωμένος και ο μαθητής προσδοκούν ίσως από την επαφή κάποια οφέλη. Το κίνητρο όμως του εραστή και του φιλοσόφου είναι πιο δυσδιάκριτο. Η ερωτική κατάκτηση και η φιλοσοφική μύηση δεν αποτελούν αυτοσκοπό για τον Πλάτωνα. Ο πλατωνικός εραστής στοχεύει μέσω της ερωτικής κατάκτησης στην πνευματική δημιουργία (στον «τόκον εν τω καλώ»), που θα του εξασφαλίσει συμμετοχή στην αθανασία. Ο πλατωνικός φιλόσοφος, από την άλλη πλευρά, έχει αντιληφθεί ότι η φιλοσοφία δεν είναι μοναχική ενασχόληση, αλλά δημιουργικός διάλογος με νεαρά και προικισμένα άτομα. Στη δική τους ψυχή θα γραφεί ο φιλοσοφικός λόγος, εκεί θα βλαστήσουν οι νέες ιδέες, που ίσως οδηγήσουν κάποια στιγμή στην αποκάλυψη της αληθινής γνώσης των όντων.[3]  Η μέριμνα αυτή βρίσκεται πίσω από την απόφαση του Πλάτωνα να ιδρύσει την Ακαδημία, ένα θεσμό σταθερής συνύπαρξης δασκάλου και μαθητών, παλαιών και νέων στη φιλοσοφία. Το κυρίαρχο στοιχείο της Ακαδημίας είναι ο κοινός τρόπος ζωής των μελών της, η κοινή αναζήτηση, ο δημιουργικός διάλογος, μέσα από το οποίο η νέα γενιά των μαθητών βρίσκει το δρόμο της. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά τον Πλάτωνα, μολονότι το ερωτικό στοιχείο δεν προβάλλεται πλέον με την ίδια ένταση, η φιλοσοφική μύηση στον αρχαίο κόσμο γίνεται πάντοτε σε έναν δάσκαλο ή στο εσωτερικό μιας φιλοσοφικής σχολής.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ (τεύχος 109, Δεκέμβριος 2008).

---

[1] Παρμενίδης, αποσπ. 13.

[2] Ελεύθερη απόδοση των στίχων 116-20 της Θεογονίας. Είναι πάντως ενδιαφέρων ότι η σύνδεση των ονομάτων του Ησιόδου και του Παρμενίδη με την πρωτοκαθεδρία και την παλαιότητα του έρωτα επιχειρείται πρώτη φορά από τον Πλάτωνα στο λόγο του Φαίδρου στο Συμπόσιο (178ab).

[3] Στην 7^η Επιστολή ο Πλάτων, ως πραγματικό δρόμο της φιλοσοφίας, θα σκιαγραφήσει μια πορεία ζωής, επίπονη, καθημερινή και μακρόχρονη, μια πορεία με οδηγό έναν γνώστη, μια κοινή αναζήτηση, που μπορεί να οδηγήσει τελικά στον ξαφνικό φωτισμό της ψυχής του ανθρώπου (341d, 344b).

http://axia-logou.blogspot.com